A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: session_start(): ps_files_cleanup_dir: opendir(/var/lib/php5) failed: Permission denied (13)

Filename: controllers/main.php

Line Number: 54

CNE - Timor-Leste




Observasaun Eleisaun, Sukat Kualidade Demokrasia: Hanoin oan ruma husi “The Tokyo Peacebuilder Symposium 2008”

Balun daruak ne’e hakerek no aprezenta hosi Komisariu Martinho Germano da Silva Gusmao, 8 Setembru 2008.

Iha 24 Marsu 2008, Ministeriu Negocio Estranjeiru Japaun ka The Ministery of Foreign Affair (MOFA) nian hala’o sorumotu kona ba Harii Damen. MOFA hanaran sorumotu ne’e “The Tokyo Peacebuilder Symposium” ne’ebé sei sai nudar programa anual. Hau hetan konvite nudar porta voz CNE no nudar analista/ observador politiku ne’ebé kontribui hanoin kona ba prosesu harii Damen no hametin Justisa iha Timor Leste.

Iha sesaun ida, konferesista sira halo diskusaun kona ba “State Building and Governance: Beyond Election”. Nudar Komisariu ida husi CNE nian, hau hetan oportunidade atu hatoo opiniaun balun kona ba eleisaun iha Timor Leste. Panelista sira mai husi ema ne’ebé involve ona iha eleisaun no halo ona publikasaun lubuk ida kona ba prosesu eleitoral2. Sesaun ida ne’e importante, basá observador eleitoral sira ko’alia kona ba Timor Leste nudar modelu ka ezemplu diak ida no hetan suksesu boot. Maski, duranti prosesu eleisaun ne’e Timor oan sira hetan difikuldade barak husi aspektu juridiku, tekniku no politiku. Inklui, inkonsistensia politika kona ba formasaun Governu foun ne’ebé hamosu violensia. Maibe, hare husi sasukat “free and fair election”, Timor Leste tama kategoria optimo.

Panelista sira iha sesaun ne’e hanesan Toshiro Ozawa husi Gabinete MOFA ne’ebé fo apoiu barak ba observador eleisaun Japaun nian iha Timor Leste; Toshiyuki Niwa (eis direitor UNICEF) ne’ebé mos tau matan ba eleisaun iha Nepal no Haruka Katarao husi Institute for Democracy and Electoral Assistance (IDEA) ne’ebé ko’alia husi perspektiva Afrika nian. Husi liur: Hadar N. Gumay, Direitor Ekzekutivu ba Centre for Electoral Reform (Indonesia), Steven Rood husi Asia Foundation iha Filipina. Hau hola parte atu fo komentariu ba aspektu balun, liu-liu relasiona ho prosesu ne’ebé hala’o iha Timor Leste. Sesaun ida ne’e lidera husi Senhora Prof. Izumi Nakmitsu-Lennartsson husi Universidade Hitotsubashi.

Tuir Sr. Ozawa, direitor geral ba sekretariadu husi The International Peace Cooperation (IPC-HQ), katak, Japaun fo ona kontribuisaun ba prosesu eleitoral iha fatin barak ne’ebé hetan orden husi Primeiru Ministru kedas. Husi ninia gabinete, IPC-HQ haruka ona delegasaun ba Angola, Cambodia, Bosnia- Herzegovina, Kosovo, Republika Demokratika Kongo, Timor Leste no Nepal. Delegasaun balun haruka husi MOFA. Husi grupu observador hirak ne’e, Governu Japaun halo selesaun ba akademiku sira ne’ebé iha interesse atu halo peskiza, politiku ne’ebé fo atensaun ba nasaun destinadu, organizasaun sosiedade sivil ne’ebé halo hela projektu iha nasaun ne’e no ofisial husi MOFA (bele embaixador ka ema seluk ho nivel reprezentante espesial) atu xefia delegasaun tomak. ho kompozisaun hanesan ne’e, Governu Japaun hakarak hatudu ninia komprimisu ba dezenvolvimentu demokrasia nian ne’ebé iha kualidade no kredibilidade.